Vapen en mondgezondheid: wat je moet weten

Vapen is een van de populairste alternatieven voor traditioneel roken geworden, vooral onder jongvolwassenen. Gepromoot als een “veiligere” optie zijn e-sigaretten strak vormgegeven, gearomatiseerd en overal verkrijgbaar. Maar zijn ze echt veilig? Laten we eens nader bekijken hoe vapen is ontstaan, wat er in een e-sigaret zit, hoe het het lichaam beïnvloedt en—meer specifiek—wat het effect is op je mondgezondheid.

Waarom is vapen uitgevonden?

E-sigaretten werden voor het eerst ontwikkeld in 2003 door de Chinese apotheker Hon Lik, die een verbrandingsvrij alternatief voor roken wilde creëren. Zijn doel was om nicotine te leveren zonder tabak te verbranden, waardoor de blootstelling aan schadelijke stoffen uit sigarettenrook wordt verminderd.

Sindsdien zijn e-sigaretten geëvolueerd en enorm populair geworden—niet alleen als hulpmiddel om te stoppen met roken, maar ook als lifestyleproducten, met name onder tieners en jongvolwassenen.

Wat is vapen? De verschillende types en generaties

Bij vapen adem je een aerosol in die ontstaat wanneer een vloeistof (“e-liquid” of “vape juice”) wordt verhit in een elektronisch apparaat. In de loop der jaren zijn vape-apparaten geëvolueerd tot vier hoofdgeneraties:

• Eerste generatie (“cigalikes”) – Lijken op sigaretten, met een kleine batterij en cartridge.
• Tweede generatie (clearomizers) – Grotere batterijen en hervulbare tanks.
• Derde generatie (“mods”) – Krachtigere, aanpasbare apparaten met variabel wattage.
• Vierde generatie (pods en wegwerpapparaten) – Strak design (vaak lijkend op USB-sticks), hoog nicotinegehalte en eenvoudig in gebruik.

Wat zit er in een e-sigaret?

Hoewel ze op de markt worden gebracht als “eenvoudiger” dan sigaretten, bevatten e-liquids nog steeds stoffen die het lichaam kunnen schaden:

• Nicotine – Zeer verslavend en schadelijk, zelfs wanneer het niet op het etiket staat.
• Propyleenglycol & glycerol – Vochtvasthoudende stoffen, veilig in voeding en cosmetica maar niet getest op langdurige inhalatie.
• Vitamine E-acetaat – Onschadelijk in crèmes, giftig in de longen; in verband gebracht met vape-gerelateerd longletsel (EVALI).
• THC (cannabis) – Vaak gebruikt in vape-vloeistoffen, soms gemengd met vitamine E-acetaat.
• Smaakstoffen – Fruitig, menthol of dessertachtig, maar waarvan is aangetoond dat ze weefsels irriteren en ontsteking bevorderen.

⚠️ Belangrijk: Je ademt geen “onschadelijke damp” in—je ademt een aerosol in die vergelijkbaar is met deodorantspray, met chemische stoffen en piepkleine deeltjes die diep doordringen in de longen en de mondholte.

Wat gebeurt er in het lichaam wanneer je vapet?

• DNA-schade en oxidatieve stress
• Verzwakte immuunrespons
• Hoger risico op kanker en infecties

Studies tonen aan dat e-sigaretaerosolen immuuncellen in de longen en mond beschadigen, de activiteit van beschermende “goede bacteriën” verminderen en de groei van schadelijke microben bevorderen.

Vapen en mondgezondheid

De mond is het eerste contactpunt voor e-sigaretaerosolen, waardoor het mondweefsel bijzonder kwetsbaar is. Onderzoek toont aan dat vapen kan:

1. Chronische ontsteking in het tandvlees veroorzaken

Net als traditioneel roken verandert vapen het orale microbioom en verhoogt het bacteriën zoals Filifactor, Treponema en Fusobacteria. Dit draagt bij aan:

• Tandvleesontsteking
• Parodontitis (tandvleesaandoening met bot- en tandverlies)
• Verhoogde niveaus van ontstekingsmoleculen (TNF-α, IL-6, IL-1β)

2. Tandbederf bevorderen

Gearomatiseerde e-liquids zorgen ervoor dat Streptococcus mutans—de belangrijkste gaatjesveroorzakende bacterie—aan de tanden hecht en zuren produceert die het glazuur aantasten. Zoete smaken en kleverige e-liquidresten verhogen ook het risico op gaatjes.

3. Mondweefsel irriteren

Gemelde bijwerkingen zijn onder meer:

• Droge mond en keelpijn
• Zwarte of harige tong
• Nicotinestomatitis (“rokershemel”)
• Mondzweren en brandwonden
• Tandverlies en wangpijn

4. Risico op schimmelinfecties verhogen

Recente studies tonen een hoge prevalentie van hyperplastische candidiasis (een schimmelinfectie) onder e-sigaretgebruikers, waarschijnlijk veroorzaakt door pH-veranderingen in de mond.

Voorbij de mond: systemische effecten

• Longen – E-sigaretten kunnen longweefsel beschadigen, chronische hoest veroorzaken, astma verergeren en EVALI veroorzaken.
• Immuunsysteem – Chemische stoffen zoals acroleïne verzwakken neutrofielen en natural killer-cellen, waardoor het moeilijker wordt infecties te bestrijden.
• Hersenen – Nicotine verstoort de hersenontwikkeling bij adolescenten en beïnvloedt geheugen, leren en impulscontrole.
• Kankerrisico – Hoewel dit nog wordt onderzocht, is aangetoond dat e-sigaretten DNA-schade veroorzaken en kankergerelateerde veranderingen in gang zetten in labmodellen.

EVALI: het verborgen gevaar van vapen

Een van de meest alarmerende gezondheidsproblemen die met vapen worden geassocieerd is E-sigaret- of vape-gerelateerd longletsel (EVALI).

• Voor het eerst erkend in 2019, veroorzaakte EVALI ziekenhuisopnames en sterfgevallen in de VS.
• Symptomen zijn onder meer kortademigheid, pijn op de borst, koorts, hoest, misselijkheid en braken.
• De meeste gevallen kwamen voor bij jongvolwassenen (18–34 jaar), hoewel ook tieners en oudere volwassenen werden getroffen.
• Onderzoeken identificeerden vitamine E-acetaat, gebruikt als verdikkingsmiddel in THC-houdende vape-vloeistoffen, als een belangrijke factor. Hoewel veilig in crèmes of supplementen, wordt het giftig bij inhalatie en veroorzaakt het ernstige longontsteking.
• Patiënten hadden zuurstofondersteuning nodig, en in ernstige gevallen mechanische beademing.

Hoewel het aantal ziekenhuisopnames na de uitbraak van 2019 afnam, blijft EVALI een herinnering dat vape-aerosolen levensbedreigende schade kunnen veroorzaken, ver buiten de mond.

Kan vapen je helpen stoppen met roken?

Sommige landen, zoals het VK, staan e-sigaretten met gereguleerde nicotinegehaltes (tot 20 mg/mL) toe als hulpmiddel om te stoppen. In plaatsen zonder regulering (zoals de VS) kunnen apparaten echter gevaarlijk hoge nicotinegehaltes bevatten.

De waarheid: hoewel sommige volwassenen e-sigaretten gebruiken om te stoppen met roken, brengt vapen zelf gezondheidsrisico’s met zich mee en is het verre van een veilig alternatief.

Conclusie: is vapen veiliger?

Vapen is niet onschadelijk. Hoewel het op de markt wordt gebracht als een veiliger alternatief voor roken, stelt het gebruikers nog steeds bloot aan verslavende nicotine, giftige chemische stoffen en aerosolen die weefsels irriteren, ontsteken en beschadigen.

In de mondholte kan vapen tandvleesaandoeningen verergeren, tandbederf verhogen en slijmvliesletsels veroorzaken. De veiligheid op lange termijn blijft onbekend, maar de tekenen zijn zorgwekkend. Aangezien vapen vooral onder jongeren populair is, is het cruciaal om bewustzijn over de risico’s te verspreiden—niet alleen voor de longen, maar ook voor de mond- en algehele gezondheid.

👉 Kort samengevat: Vapen ziet er misschien strak uit en smaakt zoet, maar onder het rookvrije imago schuilt een reële bedreiging voor je tanden, tandvlees en gezondheid op lange termijn.

bronnen

• Auschwitz, E., Almeda, J., & Andl, C. D. (2023). Mechanisms of E-Cigarette Vape-Induced Epithelial Cell Damage. Cells, 12(21), Article 2552. https://doi.org/10.3390/cells12212552
• Figueredo, C. A., Abdelhay, N., Figueredo, C. M., Catunda, R., & Gibson, M. P. (2021). The impact of vaping on periodontitis: A systematic review. Clinical and Experimental Dental Research, 7(3), 376-384. https://doi.org/10.1002/cre2.360
• Fatima, M., Muhammad Ali, F., & Ullah, R. (2023, December 19). Popular trend of electronic cigarettes and their adverse effects on oral health. Cureus, 15(12), e50808. https://doi.org/10.7759/cureus.50808
• Ghuman, A., Choudhary, P., Kasana, J., Kumar, S., Sawhney, H., Bhat, R., & Kashwani, R. (2024). A systematic literature review on the composition, health impacts, and regulatory dynamics of vaping. Cureus, 16(8), e66068. https://doi.org/10.7759/cureus.66068
• Wasfi, R. A., Bang, F., de Groh, M., Champagne, A., Han, A., Lang, J. J., McFaull, S. R., Melvin, A., Pipe, A. L., Saxena, S., Thompson, W., Warner, E., & Prince, S. A. (2022). Chronic health effects associated with electronic cigarette use: A systematic review. Frontiers in Public Health, 10, 959622. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.959622
• Almeida-da-Silva, C. L., Dakafay, H. M., O’Brien, K., Montierth, D., Xiao, N., & Ojcius, D. M. (2021). Effects of electronic cigarette aerosol exposure on oral and systemic health. Biomedical Journal, 44, 85-95. https://doi.org/10.1016/j.bj.2020.12.009
• Iacob, A. M., Escobedo Martínez, M. F., Barbeito Castro, E., Junquera Olay, S., Olay García, S., & Junquera Gutiérrez, L. M. (2024). Effects of Vape Use on Oral Health: A Review of the Literature. Medicina, 60(3), 365. https://doi.org/10.3390/medicina60030365